Édito n°233

_{Estossi l’esquèrra…}

Pertocant ua descobèrta anatomica recenta : lo melic qu’ei a l’esquèrra…pas lo còr

Estossi l’esquèrra, que prenerí la pagèra de l’espectacle que soi a dar.

—Que’m demandarí s’ei vertadèrament rasonable de deishar créder qu’existeish la hemna o l’òmi providenciau.

—Que’m demandarí se la question ei vertadèrament que’s presenti l’un o l’auta a l’eleccion presidenciau

—Que’m demandarí se la democracia ei un jòc de monacas russas, çò qui vòu díser ua seguida d’eleccions, de primàrias de primàrias, entà n’arribar a ua primària e enfin a la designacion d’ua candidata o d’un candidat.

—Que’m demandarí se la democracia ei de n’arribar a la designacion d’un candidat o d’ua candidat per ua eleccion qui n’ei pas arren mei que de con.hortar un poder personau desmesurat.

—Que demandarí çò qu’ei l’esquèrra

—Que’m demandarí çò qu’ei un programa d’esquèrra

—Que m’interrogarí a prepaus de totas las errors hèitas peus govèrns e capdaus d’esquèrra desempuish annadas e qui an aviat quauques electors d’esquèrra a’s trobar uei a l’extrèma dreta.

—Que deisharí de voler parlar com l’extrèma dreta entà esperar arrasterar mei

—Que’m pausarí questions sus l’eleccion d’un president qui n’a pas mei nat contrapoder entà s’acarar a eth

—Que m’avisarí que quitament aus Estats-Units lo president n’a pas tantes poders com a noste

—Que m’interrogarí a prepaus deu culte de la personalitat qui pauc a pauc e’s càmbia en la nòrma

—Que’m demandarí s’ei plan sanitós en democracia que lo nom deu president e lo son prenom sian citats a longor de jornaus, radio, tele e premsa escriuta. Comptatz, que vederatz.

—Que’m demandarí s’ei plan utile en democracia qu’un president de la Republica agi ua opinion sus tot e que l’exprimi.

—Que’m demandarí se d’escríver au president de la Republica cada còp qu’òm a quauques doléncias ei un reflèxe vertadèrament republican.

—Que m’interrogarí sus la democracia.

—Que’m demandarí si ei aqueth pretendut ligam personau enter un òmi o ua hemna d’un costat e un pòble de l’aute, o se non seré pas meilèu un parlament dab poders dab, en mei, de vertadèrs poders descentralizats qui serén autant de contrapoders ?

—Que m’interrogarí a prepaus d’aquera patetica batalha de melics qui’s jòga adara.

—Que’m pausarí la question de saber quantes de nosautes an lo melic a l’esquèrra.

—Que’m pausarí questions sus la descentralizacion e la possibilitat de har que tot non sia decidit de París estant, au demiei deus quauques milierats de personas qui creden d’estar l’eleit de la politica e deus mèdias.

—Que’m demandarí se viu plan la democracia suus platèus de tres o quate canaus de television e de radio, on s’i veden tostemps los medishs a pausar las medishas questions aus medishs candidats, candidatas, o candidats e candidatas potenciaus.

—Que’m demandarí se la democracia parlamentària non seré pas ua bona solucion, tot compte hèit.

—Que’m demandarí quin hèn los qui n’an pas un president omnipotent entà har víver la democracia.

—Que’m demandarí perqué parli tan pauc d’Euròpa.

—Que me’n saberé mau d’aver creat lo president sortent.

Estossi l’esquèrra, que credi que causirí de har campanha per ua sheisau Republica e ua navèra constitucion.

Estossi l’esquèrra que harí  aquò en tot estar coerent.

Estossi l’esquèrra, n’anarí pas a ua eleccion qui vos ensenha sonque a díser JO e jamei NOS.

Estossi l’esquèrra, qu’averí en cap lo sovier de 1969 e de l’eleccion presidenciau quan l’esquèrra estó…çò qui poderé estar au mes de mai qui vien.

Estossi l’esquèrra e estossi coerent qu’arrefusarí aquera deriva institucionau e non democratica e NON PRESENTARÍ PAS NAT CANDIDAT A AQUESTA ELECCION.

Estossi l’esquèrra que harí d’aqueth arrefús un acte politic, un programa.

Mes non soi pas L’ESQUÈRRA que’n soi sonque un element e que m’obliga a m’interrogar sus çò qu’ei l’esquèrra e que m’obliga a essajar de har quauques frasas coerentas.

David Grosclaude

Édito n° 232

Occitan·a·s es mai que temps de far de politica. La dintrada 2021, lo 13 de novembre a Narbona.

Il est grand temps de faire de la politique.

Occitanas, occitans dins totas nòstras regions !

Daissèm pas mai d’autres decidir e agir a nòstra plaça.

L’eleccion presidenciala al melhor se pòt presentar coma un combat d’egòs d’una autra epòca, al pièger se mudarà en un jòc de desembalatge e de desbondada de nòstras paurs suspausadas. In fine, lo que serà mens mal elegit trionfarà mas tot aquò demorarà luènh de las preocupacions e de las esperanças nòstras. Lo centralisme tòrna mai fòrt que jamai. Los mediàs son mai centralizats que jamai, lo poder parisenc es de mai en mai estofant.

° La lenga nòstra es atacada. La lei Molac foguèt censurada per lo Conselh Constitutional

° Las novèlas regions son un fracàs. Se plegan a la volontat de Paris.

Es mai que temps de decidir al país per i poder viure e trabalhar !

Pr’aquò, après la presidenciala la campanha de las eleccions legislativas serà un mejan de far ausir nòstra votz. Engatjem-nos ! Donem-nos un projècte portaire d’espèr e d’avenidor !

Los desfís son dels bèls mas los saurem relevar e capitarem en portant de solucions originalas. L’ora es pas a la paur, al replegament identitari exagonal, a cercar de cargar l’ase o d’ensenhar del det ; Es l’ora de l’accion, de la presa en carga de nòstra destinada !

° Sabem que las grandas questions ecologicas poiràn èstre resolvudas sens tornar lo poder als territòris nòstres.

° Sabem que salvarem pas la diversitat biologica sens salvar la diversitat lingüistica e culturala.

Deman es nòstre. Amassa lo bastirem ! Fasem pinha !

Retrobatz-nos ! Venètz debatre e aprestem amassa lo periòde electoral que se dobrís.

Citoyennes et citoyens des régions occitanes !

Ne laissons plus d’autres décider et agir à notre place.

L’élection présidentielle au mieux se résumera à un combat d’égos d’un autre âge au pire se transformera en un jeu sordide de déballage de nos peurs supposées. In fine, le moins mal élu triomphera mais tout cela restera loin de nos préoccupations et de nos attentes. Le centralisme revient en force. Les médias sont plus centralisés que jamais, le pouvoir parisien est de plus en plus étouffant.

La langue occitane est attaquée. La loi Molac a été censurée par le Conseil Constitutionnel

Les nouvelles régions sont un échec. Elles se plient au bon vouloir de Paris.

Il est plus que temps de décider au pays pour pouvoir y vivre et y travailler !

Après la présidentielle la campagne des élections législatives sera, en revanche, un moyen de faire entendre notre voix. Engageons-nous ! Offrons un projet porteur d’espoir et d’avenir !

Les défis sont grands mais nous saurons les relever avec succès en apportant des solutions originales. L’heure n’est pas à la peur, au repliement identitaire hexagonal, à la recherche de boucs émissaires ; Elle est à l’action, à la prise en charge de notre destin ! Nous savons que les grandes questions écologiques ne pourront être résolues sans rendre le pouvoir à nos territoires.

Nous savons qu’on ne sauvera pas la diversité biologique sans sauver la diversité linguistique et culturelle.

Demain nous appartient, ensemble nous le bâtirons ! Rejoignez-nous ! Venez débattre, et préparons ensemble la période électorale qui s’ouvre.

Édito n° 231

Naufragi democratic

Tres naufragis democratics : regionalas francesas, Espanha, Conselh Constitucional

La democracia ven de pèrder qualques vaissèls mai, amb tres eveniments que se debanèron recentament.

De las eleccions regionalas en França que podèm dire, en defòra del fait qu’es una catastròfa democratica ? Lo vaissèl es al fons de l’aiga. La pretenduda descentralizacion existís pas mai, se jamai existiguèt un jorn !

Amb una participacion ridicula las eleccions que se debanèron dimenge passat an pas gaire de valor. Los electors an desqualificat las regions e los departaments. Dison que i comprenon pas res, que ne sabon pas las competéncias o las atribucions. Dison que son pas d’eleccions interessantas.

An rason ! Per èstre un afogat de la descentralizacion, lor pòdi pas dire qu’an tòrt.

Primièr, fa d’annadas qu’òm quita pas dire e de cantar pertot als electors que la sola eleccion que val quicòm, es la del rei, del president de la Republica.

Tanben en 2015 votèron una lei que retalhèt las regions. Sabiam e diguèrem que seriá ua catastròfa : n’es una, clarament. E me pòdi pas empachar de pensar qu’a la manòbra i aguèt un nomat Manuel Valls (èra pas solet, es vertat) que, pauc de temps aprèp, partiguèt a Catalonha per l’aventura que sabèm. Ara se’n torna en cò nòstre en esperant que s’i poirà trobar una plaça. L’ambient es favorable per el, de tota faiçon.

La descentralizacion es mòrta en França e se los electors comprenon pas res a las regions e als departaments es que, en França, an volgut far una descentralizacion sens gost, sens perfum.

I a lo famós « café para todos » de l’Espanha (autonomia per totes dins l’amira de negar l’autonomia basca, catalana e galiciana). En França avèm dret a un « cafè per totes » mas es un descafeïnat, la tassa es pichona e nos manca la culhèra per eventualament esperar de sucre. De regions sens poders, sens identitat, sens mejans economics, sens existéncia vertadièra.

Quand i a un enjòc un pauc mai important, los electors se desplaçan ; o vesèm en Corsega on la participacion es lo doble de la del continent.

E los que s’aventuran a tirar de conclusions sus la baissa del vòte RN deurián èstre prudents que la participacion foguèt tan trista que sembla un pauc riscat de far d’analisis politicasseriosas sus aquela basa.

La gràcia

Naufragi democratic tanben de l’autre costat dels Pirenèus. Pedro Sanchez, lo primièr ministre espanhòl a decidit de graciar los presonièrs catalans, los presonièrs politics catalans. Obligat de o far pr’amor ja lo Conselh de l’Euròpa començava de mostrar del det aquela Espanha que met a la preson de personas qu’an pas agut una sola accion violenta mas qu’an sonque permés l’organizacion d’un referèndum.

Mai de tres ans de preson, aprèp un procès indigne. Segur es pas Sanchez qu’èra a la manòbra lo 1èr d’octobre de 2017 mas son partit faguèt pas melhor que la dreta espanhòla a aquel moment.

Ara que son libres —e se’n cal regaudir— las presonièras e los presonièrs politics catalans, i a de monde a Madrid que voldrián que diguèsson mercés a l’Espanha per los aver liberats…al cap de tres ans e mièg d’un embarrament injuste ?

E mai qu’aquò ! Son menaçats de tornar a la preson se menan d’accions que poirián dintrar dins lo cadre dels elements que los faguèron condamnar. Es pas de creire ! Delicte d’opinion ?

Ça que la, las presonièras e los presonièrs, a la sortida de lors presons an pas daissat la mendra oportunitat a Madrid de se regaudir, e totes diguèron que, mai qu’abans, lor convicion anava cap al dret a l’autodeterminacion e a la constitucion d’una republica catalana. Compreni plan que digan pas mercés.

Soi pas catalan, e ai pas a dire se soi per o contra l’independéncia, mas çò que sabi es que i a encara de monde en exilh e que de tota faiçon la sola solucion demòra de metre en plaça un referèndum per sortir vertadièrament de la crisi. Se aquò se fa pas, non solament la democracia aurà naufragat, mas lo naviri Espanha risca d’èstre assaltat per una banda de piratas d’extrema dreta, nostalgica del franquisme. Son de monde qu’an tirat profièit de l’actitud ipernacionalista del tribunal que jutgèt los presonièrs catalans.

Voldriái pas èstre a la plaça de Pedro Sanchez que, en prenent lo poder, es ara en carga d’una question fòrça complicada. Mas la plaça la voliá !

En tèrmis populars parlan d’un « baston merdós », que li daissèron lo govèrn del Partit Popular, son president Rajoy  e los jutges del Tribunal Suprème. Ara es a el de saber per quin cap lo prendre.

Conselh Constitucional

Aquel afar catalano-espanhòl me fa pensar a l’actitud del Conselh Constitucional francés. A penas acabèt de prendre sa decision per tuar la lei Molac e lo vòte majoritari dels deputats, que donèt una precision ; Çò qu’avèm legit e çò qu’es escriut seriá pas exactament çò que deuriam comprendre. L’immersion seriá autorizada ont se fasiá duscas ara mas seriá pas permés de la practicar dins lo servici public de l’Educacion ! Tant val dire que nos donariá lo dret de contunhar de far çò que volem tant qu’aquò se fa pas amb los mejans de la Republica. Pasmens aqueles mejans son tanben nòstres.

Finalament nos demandan de nos regaudir d’èstre liberats d’una sanccion que poiriá tombar mas que tombarà pas pr’amor nos fan beneficiar d’una mena de «gràcia»…a la condicion de nos calar e de pas demandar mai.

Nos devèm acontentar d’una favor que seriá de nos dire que nos castigaràn pas. Seriam doncas perdonats d’aver pensat un moment, somiat un jorn, de donar a nòstra lenga la plaça que s’amerita dins l’escòla.  Sèm copables d’aver pensat que la lei s’aplicariá a la lenga nòstra coma aquò se fa dins un país de dret.

Aquela plaça dins l’escòla, la volèm, que siá dins l’escòla del servici public o dins las escòlas associativas que elas, dempuèi d’annadas, essajan de compensar l’abséncia de servici public d’educacion en occitan.

Mans de Breish canta « avèm autant de dreches coma los autres n’an

E qualques uns de mai (…) de far tutu pam pam ». Es çò que nos ditz lo Conselh Constitucional. Nos menaçase volèm dintrar dins la normalitat.

Avèm autant de drets coma los autres …mas sèm obligats de nos batre mai per los far respectar.

Coratge ! Pro d’estar mespresats !

David Grosclaude

Édito n° 230

Lei Molac : un pas de mai

Es un pas de mai que faguèron los deputats aqueste 8 d’abril mas es pas de segur lo cap del camin. Calrá encara de mobilizacions e de bastèstas per que la lei s’aplique. 

Èri pas suls bancs del public en 1951 quand foguèt votada la lei Deixonne mas la causa me foguèt contada pel deputat de Tarn que rencontrèri fa ja 40 ans, en decembre de 1980. Maurice Deixonne demorava a Urriage, a costat de Granòble. Aviá pres sa retirada de la politica dempuèi bel brieu e foguèt estonat de me veire far tant de camin per li parlar de la lei que portava son nom.

Estonat perqué me diguèt que jamai auriá pensat dins sa vida qu’una lei sus las « lengas e dialèctes locals » portariá son nom. La question lo passionava pas mas coma m’o diguèt, faguèt lo trabalh perqué èra un « parlamentari conscienciós ».

De lengas regionalas ne parlava pas cap. Aviá un nom catalan mas èra nascut a l’Isla Maurice e lo sol ligam qu’aviá amb l’occitan èra sa circonscripcion del Tarn, que foguèt la de Jaurés abans la guèrra de 14/18. E, se defendèt lo 22 de decembre de 1951 son tèxte de lei (ja plan modificat pels uns e pels autres) es que sa femna li aviá fait veire un article de Jaurés sus la question e que per el, se Jaurés aviá conselhat d’ensenhar las lengas regionalas voliá dire que la causa s’ameritava d’èstre defenduda. L’istòria pren de camins estranhs per nos donar de frucha.

Cal dire qu’en 1951 lo Senat de l’epòca (que se disiá Conselh de la Republica) aviá pas briga sostengut Deixonne e al contrari aviá prepausat un contratèxte, un contrafuòc. Deixonne aguèt donc a lutar contra los senators e contra son partit, la SFIO, majoritariament opausada a sa proposicion de lei. (1)

Aqueste còp, 70 ans après es un deputat conscienciós tanben, un breton, Paul Molac que portèt lo tèxte. A finalizat coma caliá e amb dexteritat lo trabalh de mai de quaranta ans de reivindicacions portadas pel movement politic e pels movements culturals.

La lei Molac, de mon punt de vista, es l’abotiment d’un procèssus reivindicatiu que rendèt possible la presa de consciéncia de la part d’una novèla generacion de parlamentaris. An sabut comprendre que la question de las lengas deviá èstre dedramatizada. Mas aquel debat a pas fait dintrar França dins los grands païses capables de protegir la diversitat lingüistica. Paul Molac e lo grop Libertés et Territoires que l’an ajudada a sortir d’aqueles païses que son òbra principala es la destruccion de la diversitat. Lo pas en davant fait per la lei Molac es immense comparat amb çò qu’avèm conegut duscas ara, mas es un minimum dins lo domèni de la democracia. Reconéisser l’immersion coma metòde d’ensenhament eficaça, reconéisser la legitimitat de la preséncia del bilinguisme dins la senhaletica bilingua es pas un pas de gigant dins l’absolut ; pasmens es un efòrç gigant per França, empegada dins sas certituds e sas conviccions sus la superioritat de la francofonia. Molac aviá de far comprendre que tot aquò èra vielhòt. Capitèt !

Qu’òm aja lo dret d’ara enlà de metre un accent agut sul «Í» dins lo prenom d’un mainatge  o un tilde a Fanch es una victòria mas es pas una avançada istorica per l’umanitat.

E disi pas aquò per minimizar la portada del tèxte o lo trabalh necessari per lo far votar ;  al contrari  o disi per mostrar que començam de sortir de la preistòria en matèria de politica lingüistica e qu’aquò necessitèt de grans esfòrces.

Arguments vièlhs

Paul Molac fa partida de la novèla generacion de parlamentaris que parlavai abans. A podut convéncer una gran part de sos collègas amb d’arguments que foncionavan pas fa trenta ans. Per astre, foncionan ara, en rason del trabalh fait per des milierats de personas en Occitània, Bretanha, Corsega, País Basc, Catalonha, Alsàcia…

A l’opausat lo minitre de l’Educacion el, se plantèt complètament. Es el que sortiguèt al mièg del debat lo mot de « separatisme ». Me sembla que perdèt lo vòte a aquel moment perqué d’une deputats se sentiguèron insultats per aquel maniqueïsme ridicule.

Tanben, partissiá pas amb un  a priori favorable. Faguèt de declaracions sus l’immersion que pesavan dins lo debat. E calriá parlar de la nullitat de las divèrsas presas de paraula del president de la Republica sus la question dempuèi qu’es arribat al poder. Son intervencion dins una escòla de Villers-Cotterêts es un exemple d’incultura e de mesprètz que veniá d’una autra epòca. Aviá evocat devant de mainatges lo fait que François 1èr nos aviá sauvat d’una situacion que fariá que seriam dins un país ont lo monde se poirián pas comprendre perqué parlarián pas que « des patois ».

Es tot aquò que lo raportaire del tèxte, Paul Molac, deviá prendre en compte per far passar son tèxte. O faguèt fòrça plan.

Solide aguèrem los tradicionals opausants de l’esquèrra, los que son oficialament pas sosmeses a res, los que vòlon incarnar l’insomission mas que son jos la lei dels prejutjats linguistics e culturals dempuèi…me demandi quant de temps.

Vòli saludar tanben la prestacion del deputat de Bretanha LR Marc Le Fur. Es pas un òme d’esquèrra es clar mas, lo combat que mena per las lengas lo mena dempuèi fòrça longtemps. Es el que foguèt a l’origina de l’article 75-1 de la constitucion. Arribèt a convéncer Nicolas Sarkozy en 2008 de s’opausar pas a aquel cambiament. Foguèt un primièr pas.

Aquela aliança entre Molac e Le Fur es interessanta. Un professor de l’ensenhament bilingüe amb un ancian prefècte : es un aliança originala.

Los arguments vièlhs foncionèron donc pas aqueste còp ; enfin pas totes. Ausiguèrem encara de causas qu’an pas ges de rapòrt amb la question lingüistica. Pensi pas que d’evocar la longa lista dels mòrts suls monuments dels vilatges occitans, bretons, còrses o autres pòsca servir dins aqueles debats ; mas permet a d’unes de far de declaracions patrioticas en tot disent que de parlar occitan o breton empachava pas de morir jos las bombas o la mitralha.

Per tot çò d’autre avèm plan vist que la denonciacion de l’incapacitat d’aprendre coma cal lo francés per de mainatges que seguisson un ensenhament en occitan o en breton, foncionava pas mai. Pauc a pauc l’idea que lo multilingusime es positiu progressa enfin en França. Mas i a encara de camin a far.

Aplicar la lei

Una lei val çò que val una lei. Sèm en França. L’administracion nauta i a un pes enòrme e es ela que pòt entravar l’aplicacion d’una lei. Los decrets d’aplicacion tardan sovent a èstre publicats e aquò depend d’aquera administracion que vòl pas daissar un grama de son poder e de son influéncia.

Dins los ministèris s’escondon las fòrças que sovent empachan un tèxte d’èstre aplicat coma cal.

Cal comptar tanben amb la magra consideracion que pòt aver aquela administracion pels elegits locals e tot çò que pertòca las collectivitats, las regions e la cultura qu’es pas la cultura del centre.

Aurem a combatre encara per far dintrar en aplicacion çò que los deputats e los senators an volgut.

Sus l’ensenhament, es particularament important pr’amor per far d’escòlas bilinguas o per immersion, cal de mèstres e de professors formats. E la formacion demanda de mejans economics e de decisions claras.

La mobilizacion dels militants politics e culturals es donc pas acabada. Nos calrá encara anar dire las meteissas causas a de monde que faràn tot çò que pòdon per explicar que sul principi los deputats an votat quicòm mas que dins la realitat se pòt pas aplicar. Aquò s’apèla l’immobilisme ; es un enemic que trobam sus nòstre camin dempuèi 70 ans, dempuèi la lei Deixonne.

Aurem la legitimitat e quitament la legalitat ; es pas res mas, çaquelà,  necessita totjorn e encara la mobilizacion.

David Grosclaude 

(1) La proposicion Deixonne èra en realitat un compromís que li avián demandat de far entre tres proposicions favorablas a las lengas e una contra. Las tres favorablas las prenguèt en compte ; venián dels comunistas, del MRP e de la SFIO. Mas lo tèxte opausat èra estat presentat tanben per una elegida socialista del Conselh de la Republica. Deixonne considerèt qu’èra sonque l’expression d’opausants e qu’èra pas constructiu.